نثر

نجور بو قاريشيق دونيادا فيكيرلريميزى اورگانيزه ائده بيلريخ؟ اصلينده قونو اوزده ساده اولسادا، دوغرو قونوسو چوخ چتين و درين بير موضوع دور! هر نه اولورسا اولسون و هر زامان و محيط Masume Gurbaniاولورسا اولسون، هر كسين و هر توپلومون اوزونه گوره پروبلم لرى وار ، بونلاردان برابر ذهن و دوشونجه نى بير نوقطه ده توپلويوب و بواوزل نقطه دن دوشونجه نى باشلاماق و ساده جه او نقطه دن دوشونجه نى  گئنيشلنديريب باشا چاتيرماغ، سانيرام هر زامان چتين اولموشدور. هر نه قدر زمانه ميز ده ن راضى اولماساق دا بو مسله زمانه ميزين پروبلمى دئيل و ادعا ائلمك اولار كى بشريتين تاريخ بويو دوشونجه سين اوداكلاماخدا ( بير خاص  نقطه يه تمركز ائديب و اوردان گئنيشلنديريب باشا چاتيرماخ ) پروبلمى اولموشدور.

اصلينده دوشونمك و دوشونجه نى اوداخلاماق اوزو بير اوزل صنعت دير كى اونو باشاريلا اورگنمَك ايچون آغير چاليشماق لازيمدير. البته خيالا جوماق دان دوشونجه آراسيندا بيراز فرق وار، خيالا جوماق بلكه دوشونمه نين ايلك آديمى اولادا، اما چون خيالا جوماق ارادى عمل دئيل و دوشونجه هر آن بير بوتادان اوبيرسى بوتايا آتلانير خاليص و فايدالى دوشونجه اولمور و دئمك اولار كى ذهن و بئيين اينسان اراده سينين قولوغوندا اولمور و اوزو ايسته ديغى يئره گئدير و يا ندن كى استراكچر(ساختار) اوزرينده يورودولمور ناقيض سونوجلارى اولور. توركى مثل ده  دئيرلر "طرف آلا چلپوْ ورور". اما هدفلى دوشونمك ذهنى بير يئره ييغماق دير، هدفى سونوجلانديريب و اونو پارانتز آراسيندا بللى ائتمك دير. سونرا كى ايش:  پرانتز آراسيندا كى بللى هدفين اوستونده آراشديرما آپارماق دير و اراشيديرمانين سونوجون پرانتز آراسيندا اولان قونولا جزيياتين بللى ائديب و اونون اوزرينده نئچه بويوتلو باخيش دان هدفلى دوشونمك دير.

ذهن اوزوله ديالوگ قويا بيلمك دير، تك بو حالدا دير كى مسله نى ياخچى باشا دوشوب و گئنيشلنديريب آراشديرماق اولار. ذهن اوزوله ديالوگ قورا بيلمى ديغى آندا باشقاسى لا ديالوگ قورماق ممكن دئيل، تك اوزوله ديالوگ قوردوغو آندا باشقاسى لا ديالوگ قوردوغوندا راحات جا اونو ائنه بيلرسن. تك اوزونله ديالوگ قورا بيلديغينده دگماتيسم و افراط دان ياخانى قورتارا بيلرسن و تك اوندا بيلرسن تك سونونج سنده دئيل، مسله نى توپلوم اولاراق حل ائتمك لازيم دير. هربرت ماكوزه دئير كى زمانه ميزين بويوك نقصانلاريندان بيرى بودور كى يازيلار اسكى يونان يازى لارى كيمى ديالوگ متِدوندا دئيل و يازيلار هاميسى ايقناعى و بير اوزل باخيشى اوخوجويا تحميل ائتمك ايستيرلر، اوخوجويا دوشونوب و سئچيم حاقى بوراخميبلار و يا اونوون ذهنين چاليشديرماغا ايمكان يارادميرلار  و ساده جه اونا بير اوزل دوشونجه نى تحميل ائلمك ايستيرلر. اودور كى بيز چوخ زامان بير-بيريميزدن خبريميز يوخدو، هر كس اينانديغى و  بليرلى سايت، قازئته و يازاردان يازيلارين اوخويور و اوز ظنينجه تصميم توتور، او حالدا كى او يازى نى اوخوماميشدان اونجه اوز تصميمين توتوبوش و يازى نى خالا خاطيرى قالماسى ايچون اوخويور تا كى اوز ايچينده اوز ويجدانين راضى ائلسين . دوشونمك مسله سين داها آيدين لادماق ايچون رزم ميدانيندان  بير قيسا ميثال ورورام:

  بير كماندو و ائيتيم گورموش عسگر و بير ائيتيم گورمه ميش عسگرى ميثال گتيرمك ايسترم.  كماندو و بو ناشى عسگر فرضى قارا قول دا  فرقلى يئرلرده عينى حالدا بَكجى ليغ ائديرلر، اونلارين  گورَوْ يئرين نظرده  توتماق ايسترم: قارانليق گئجه، قاباخلارى اوتلوخ و آغاجليق و تپه ليق. بير بَكجى پادگانين اوره گين قورويور، بير بَكجى اوزون دونيانين مركزى سلانمالى دير، نه اولورسا اولسون مينلر نفرين حياتى اونون گوروينه باغلى دير. دوشمن هر گون پادگانا سيزماخ ايستير! ايندى او گون گليب كى دوشمن كاماندو لارى قرارگاها  گيريب و اوراسين چاپماق ايستيرلر، هر يئر اوتلوخ و قارانليق و آغاجليق، محيط دوشمنين خيرينه دير البته، بو قارانليقدا دوشمن كاماندولارى ياواش- ياواش گليرلر، اونلار بَكجى نين ائيتيم لى و يا ناشى اولماغين بيلميرلر، هر ئيرده گوله سسى وار، ميدان ساواش ميدانى. ايندى باخاخاق ناشى عسگره، دوشمن ياخينلاشير و اوتلارين خيشيلتيسى گلير، ناشى عسگر اوزونو ايتيرير و چون قورخور، اوزون قورخوسون باستيرماق ايستير، او سلاحى اَلينه آلير و نشانه سيز سس گلن ييرى بأسير رگبارا، او گوله سى قورتولونجاخ بو ايشدن اَل چكمير، هر يئرده گوله سسى گلير و اونون قورشون آتماسى او قدر ده ايلگى چكمير ايچريده، دوشمن كاماندوسو بيلير بو بير ناشى عسگر دير، او نشانه توتور و ايشيق گلن يئره بير قورشون بوراخير و بَكجى بير قورشون نان هلاك اولونور، پادگان دوشمنين اَلينده ايندى، يول آچيق و بَكجى ده يوخدو. اما باخاخ ائيتيملى كاماندانا نجور بَكجى ليخ ياپير: او بكلير، نه فقط گوزوله، بلكه قولاغى لا، او ساكيت دير اما ايچينده بير طوفان وار، او بيلير كى مينلر اينسانين حياتى اونون بَكجى ليغينه باغلى ليغى وار. ايلك سَس گلير، او قولاخ لارين شوشله يير، ايكينجى سَس گلير او همن بيسيمى اَلينه آلير و بير مشكوك سس گلديغين خبر وئرير. او بيلدير كى دروم تهله كه لى اولا بيلر و بير نئچه دقيقه دن سونرا داها نِت خبر وئره جغين بيلديرير، اما اويوزدا ايچرى كومانداليخدان بير تهلكه لى دوروم باش ويره بيله جه غينه لازيم اولان تدبيرلر آلينير و بير نئچه نفر آراشديريرجى گوندريلر، اما كاماندو بَكجى سَسيز، سسى قودور، او ديقتلى نشانه توتور و سَس گلن يئره بير قورشون بوراخير و يئرين دئيشير. او بيلير كى سَس حيواندان قايناقلانسا، قورشون آتيلاندان سونرا يا حيوان قاچار و ايضافه سَس سالار و يا قورشون حيوانا ايصابت ائدَر و حيوان گنه سَس سالار. او قولاق لارينان بكليرير شيمدى، او گورور كى سَس گلمير و سَس كسيلدى ، اونا آيدين دير كى قارشيسيندا دوشمن وار و سَس حيوان و جانواردان دئيل، سس دوشمن كاموندانان لاريندان دير! او همن بيسيمى الينه آلير و قارشيسيندا دوشمن اولدوغون بيلدير. ائيتيملى بَكجى  قورشونلارين هدر وئرمير، او شيمديه كيمى ساده جه بير قورشون ايشلديب، او ايشين چوخون گوروب، پادگان آيليب و دوشمنين پادگانا سيزماخ ايسته ديغيندن خبردار اولوب و لازيم اولان تدبيرلرى آلير. قهرمان كاماندانان هر بير قورشونلا بير دوشمن يئره سالير، او حياتيندا بير قورشون هدره وئرمز، او حياتيندا نشانه سيز قورشون آتاماز، اونون سيلاحى نه رگبار اوستونده بلكه تك قورشون( تك تير) اوستونده دير، او هر قورشون سيخديغيندا يئرين دئيشير . اونون هدفى وار، هدف دوشمن دير، دوشمن ندن سونرا او هيچ زادى گورمور.

بو ميثالى گتيرديغيمين سببى نه ؟ اصلينده بيز هر گون هدفى ايتيريريخ، حيات بير سرسام و استرس لى دورم دور، هر گون ايپين اوجو ايتير. گونو – گوندن حيات بير مارتينيگ سيستمى اوزرينده قورولور: ماركتينگ سيستم ده سن نه آلديغين اونملى دئيل، ماركتينگ سيستمى سن بيلمدن سايكالوژى و ذهن يونتمك تكنيك لرينى قولاناراق  سنه ايسته ديغي ماتريالى ساتير. ايشين ايلگينج يئرى بوردا دير كى بو ايش فيزيكى گوج دن دئيل بلكه گورسنمه يين سايكالوژى گوج و تكنيك لر گوجوله سنه ساتماق ايسته ديخلرين تحميل ائليرلر. گونوموزده كى يونتيم نه قدر كى اوزده اوزون ماركتينگ و گلوبال سرمايه سيستمى له دوشمان گوسترسه ده ، اما بو سيستمى سياست و حاكميت اورگانلارينا اويغونلاشدريب و  اصلينده اينسانلارا نه ايسته ديغين دئيل ، بلكه حكومت ايسته ديغين سئچمه غه مجبور ائلير. بو حاكميت ده هر زامان درگير اولماغين لازيم دير، هر زامان بير شى تاپيب و ميلتى اونان درگير ائليرلر كى تا كى ميلتين ذهنى قاريشيب و ايپين اوجون ايتيريب و نه ايسته ديغين بيلمه سين. بو سياستين نتيجه سى بو گونوموزده پيس دن- پيس ترى سئچيم سياستى دير كى بو حاكميت نئچه ايللردير اونو باشارى لا يورودور. رحمتليخ بويوك بابام خامنه اى رئيس جمهور يازيلاندا دئيردى كى گنه بو اوبيرلريندن ياخچى دير، قويمولار بودا ايشليه. ايندى ايسه ييرمى ايلدى او جناب رهبر اولوب و هله ده ائله ميللت سئچِيملر عرفه سينده شور و شوقا گليب و بير پيسى سئچيرلر تا كى بير داها پيسى ايش اوستونه چيخماسين! ايشين ايلگينج يئرى بوردا كى همن آداملار، دورد ايلدن سونرا همن سوزلردن تزه بير آدام تاپيب و قاباخداكيندان آرتيق شور و هيجان دان يئنى آدام سئچيب  اما اصلينده  عينى كاراكترده تبليغ ائليرلر. اصلينده بوردا سئچيم مسله سى يوخدو، اينسانلار ايپين اوجون ايتيريب، اينسالار سرسام توتوب، اينسانلار حاكميت ايسته ديغى اويون دا اويونويولار، اينسانلار بيلميرلر اما اونلارين بيلمه ديخلرى بير شى دئيشمير، حاكميت ايسته ديغين اونلارين اَلينَن سئچير! بو مسله تك حاكميت قاباغيندا دئيل بلكه بيزيم گوندليخ رفتارلاريميزى دا بو حاكميت طرفيندن اورگانيزه اولور، اصلينده دوروب اوزوموزه بئش دقيقه اينتيقادلا باخديغيمزدا نه ايشله مشغول اولدوغوموز بللى اولور! كيملرله سوزموز و تنقيديميز اولوب و نه اوستونده اولوب؟ حاكميته قارشى نه ايش گورموشوخ و نه ايشلر گوره بيلرديخ؟ بو مسله ايراندا اولان تورك توپلومونا داها آغير ائتكى لر بوراخا بيلر، ندن كى تورك لر مضاعف اولاراق باسقى آلتينداديلار! اما باخديقينيزدا نه گوره بيليرسيز؟ منجه بيز هشتاد فائز نه آذربايجان و ايراندا اولان توركلر مسله سى اوزرينده، بلكه فرقلى و ايلگى سيز مسله لر اوزرينده مجادله ائتميشيك. آذربايجان اينسانى گونوموزده سرسام توتموش، او هدفى ايتيريب، اونون ذهنى ائتيم گورمه ميش بَكجى عسگر گيبى دير، اونون نيتى تميز و ساليم دير، اما او ايپين اوجون ايتيريب! او اوز ايشينه تمركز ائليه بيلمير، او او حالدا كى اوزى زنجيرده ياشير و ايلك هدفى اوزون آزاد ائلمك گرك اولا، منطق اساسيندا!

اينسان هر گون اون دقيقه تنها و خلوت ده دوشونمه لى دير، منيم هدفيم نه دير؟ من بو هدفه گوره نه ايشلر گوره بيلرم و منيم گوجومون قارشيسيندا نه گوجلر وار؟ اينسان بو اون دقيقه ده گوردوغو ايشلرى هدفينه ايغون اولوب اولماماغين آغير- يونگول ائله مه ليدير. حاكيم قوه لرده همى گوج وار و همى مادى ايمكانلاردا صاحيب اولدوقلارى ايچون دوشونجه اورگانلارى وار كى بيزلرى داها گرگين ائلمك ايچون گئجه – گوندوز چاليشيلار. اونلار بيزيم هرآن و هر دقيقه ميز ايچون پروگرام حاضيرلاريرلار تا كى بيز اوز- اوزوموزه مشغول اولاق تا كى اونلار راحات حاكميليخ لرين سورسونلر. اما بيزده نه وار؟ بيزده بير اورك وار و بير آزادليغا بير سئودا وار؟ اونان سونرا نورمال حيات وار، اوز چتينليخ لرينن كى عاجليخ، ايشسيزليق، نوخوشلوق و حاكميت طريقيله تحميل اولونموش يوخسولوق اونون بير كيچيك واريانتلاريندان دير. حاكميت ده زمانا محدود اولمويان استراكچرلميش دوشونجه و اورگانلار اولدوغو حالدا، بيزده شخصى سئودا و ايستك دن سونرا باشقا بير شى يوخدور. بيز كره گ اوز زامانيميزلا و اوز محدود گوج و منبع لريميزدن حاكميتين قاباغيندا ديره نيب و اوز حاقيميزى اونلارين خيدهَ ييندن چيخارداق. او حاكميت كى استراكچرلميش قوروم لاردا مينلر نفر ييغيشيب لار و بيزه تاريخ دن توتوب، دين و فلسفه و جغرافيا كيمى ساحاتا و قونداريلميش علم ياراديلار تا كى بيزى اوز ايستك اساسيندا آسيميله ائديب و ارادان اپارسينلار. اصلينده منطيق و علمى حسابلامادا بيزيم اونلارين قاباغيندا ديره نمه ميز بلكه ممكن ده ساييلميا! اما بوردا بير فرقلى دوروم دا وار كى چوخ زامان بعضى شئ لر منطيق و علم حسابينا ايغون اولمور و اونلارين باشيندا گلن لردن بيرى سئوگى دير و اينسانين سئوگى سى آزادليق و عدالته هر زامان پول و قوندارما علم و عالم لر قاباغيندا ظفر قازانيب. اما بو سئوگى نى محافيظت ائتمك لازيم دير، بو سئوگى نى قاتيل دوشمانلاردان قورماق لازيم دير، بو سئوگى نى بئجرمك لازيم دير، چوخ زامان سئوگى نى محافيظت ايچون گرك زحمت و چتينليخ لرى جانينا آلاسان. سئومه اونملى اولسا دا، اونا پرنسيب لر لازيم دير، سئومه ايلك آديم اولسادا قورو- قورو سومك دن ده ايش بيتمز، سئومه ايشين ايلك اولى دير و اونان سونرا سئوگى و سئوديغين بير شى اَله گتيرمك اونملى دير، اونو اَله گتيرديغينده اونو اَلده ساخلاماخ اونملى دير. بيرى گرك اوتورا گوردوخلرين موحاسيبه ائليه، بيرى گره ك هر گون نه قدر سئوگى سينه ياخينلاشا بيلمه غين حسابين گئدهَ! بيرى گرَك آنلايا كى خصم هر آديميندا بير جله قوروب تا اونو اسير ائله سين، بيرى گرك بيله كى اونون سئوگى سين بارماق ليق لار آرخاسيندا اسير ساغلاماغا مينلر پارالى مزدور چابا گوسترير: بيرى گرك ابراهيم خليل گيبى اودا گيرمك ايچون سئوداسى اولا! بيرى گرك دوشونمك ايچون هوسى اولا، بير گره ك قازانماغا پروگرام توكه: اودوزماغى حتى دوشونمه مه مك گره ك دير، اودماخ دان سورا هيچ شى گوروب و دوشونمه مك لازيم دير، اودوزماق ساده جه بير ايتفاق دير كى بيزيم ايراده ميزه تاثير قويمامالى دير. بيرى گره ك گوردوغو ايشلر خالقينين اودوزماغى هزينه سين موحاسيبه ائلسين، هر آديم كى آتيلير بير خالقين آزادليغى و قاندالدا قالديغى تأثيرين حسابلماق لازيم دير. بيرى گره ك دوشونه كى مينلر نفرين اولومو و تبعيدى ايفتيخارلى فرقه ميز  زمانيندا آناميز آذربايجان نه خسرانلار بوراخدى! بو خالقين آيدين لارين ايراندا آسيلديلار و قالانلارى شوروى ده بير تيكه چورك ايچون كالخوزلاردا بيگارليخ دان جانلارى چيخدى! بونلارى دوشونمك گره كدير، نه بونا گوره كى بيرين محكوم ائليب و اوزوموز پيسخولوژى اولاراق راحات ائليب و ساناق كى بيزده اوز وظيفه ميزى گوردوخ: بيزه دوشن بو قدر. يوخ بونا گوره كى آتالاريميزين يانليش لارين تكرارلامياق، بونا گوره كى تا بير اسير ميلتى ايسارتدن قورتارماق ايچون بير آديم اتاق. اما بو ايشلر و داها چوخ ايشلر دوشونجه ايستير، خلوت ائلمك ايچون گوج و جيسارت ايستير، اوزونه آيينه دا باخماق ايچون گوج ايستير، توتالير سيستم و ميلت لر حاكميتينده ياشاماق ميلتى ده عينى حاكيم لر گيبى توتالير و دگماتيسمه مبتلا ائلر، بير نفر گرك اوز دگماتيست دوشونجه لرينه آيينه دا باخماق ايچون جيسارتى اولسون. اما گوره سن حاكيم دولت و حاكيم ميللت بيزه بو ايجازه نى وئر كى تا بيز اوزوموز اولاق و اوزوموز آغير يونگول ائده ك؟ البته كى اونلار مينلر جوره چابا گوستريلر و ميليونلارجا دلار پارا خشليرلر كى تا بيزى سرساما دچار ائلسينلر، اما اونلارين چابلارى گوسترير كى تهلكه نى جدى توتورلار و بيزده بو ايمكان وار كى تمركز ائليب و هدفى ائلدن وئرميك !

معصومه قربانى