تورک دونیاسی

 

عالیم قاسیم­ اوولا سؤیله­ شی

سؤیله شینی حاضیرلایانلار: محمد آخوندی- حمید جبارلی

 

 

 

Alim-عالیم بَی ، یاشام سیزین اوچون نه دئمک­دیر؟

یاشام منیم اوچون ظولوم دئمکدیر. باشقا بیر اینسانا اؤزوندن آسیلی اولاراق، اولمایاراق یا آللاه یولوندا خیدمت ائدیرسنسه، ظولوم او زامان ظولوملوکدن چیخیر.

 عمرونده بیر اینسان اوچون بیربالاجا یاشایا بیلسن، اوندا ظولوم­لوکدن چیخیر. یوخسا عؤمور بویو یالنیز اؤزون اوچون ایشله سن، او ایل­لرهمیشه اذیت و ظولومدور. 

- بیر زامانلار توی­لارا گئدیردینیز، سیزجه توی­خانا سیزین صنعتینیزه نه­لر گتیریب؟

 ایستودیولارا یا معین کنسرت­لره گئدیب چئشیدلی موسیقی­لر یاراتماق اولار، آما توی مجلیسی بئله­دیر کی، بیلمه­دن، بداهتا سندن فیلان دستگاه، فیلان سؤز یا فیلان ماهنی­نی  اوخوماغینی ایسته­ییرلر. سن ده اونو اوخومالیسان. خواننده­نین و موسیقی­چی­نین همیشه فورمادا اولماغی بوندان ایره­لی گلیر.  اؤزونو حاضیرساخلامالی­دیر. اونا گؤره توی خانا بیر سوزگج­دیر. البتده سؤز ایندی­نین توی­خاناسیندان دئییل، او دؤنمین توی خاناسیندان گئدیر. دئدییم کیمی او دؤنمین توی خاناسی ائله بیر سوزگج­دیرکی، بونا تاریخینده سوزگجی دئمک اولار. اونا گؤره توی­خانا منه او سوزگجدن چیخماغی و بؤیوک اوستادلارلا بیر یئرده اولوب،بیلمه­دیک­لریمی اونلاردان گؤر- گؤتور ائتمه­یی مجبورا اؤیرنمیشم. منیم اوچون توی­خانا بؤیوک بیر مکتب­دیر. یعنی بیری وار اؤیرنمک مکتبی، بیری ده وار کی اونا تجروبه ائلیین مئیدان ، تجربه مکتبی دئمک اولار.

- عالیم بَی، سیزجه توی­خانادا یارادیجیلیق اولارمی؟

توی­خانادا یارادیجیلیق بیر ایستکدن، بیرده پیسلیکدن اولور. مثلا من او واخت سئویلیردیم، او واخت منه دئییردیلر کی، فیلان واخت تویا گل. دئییردیم گله بیلمرم،باشقا یئرده توی دایام. بو آدام منه دوشمن اولوردو. گئجه ساعات 12-ده گلیب توی­خانادا اوتوروب دئییردی عالیم شهناز اوخوسون. توی­خانادا قورتاریب، من مجبورا اورادا اوخوموشام. او اوخوماقلاردان منه بیر گؤزللیک­لر گلیب. اورادا یارادیجیلیق عمله گلیب و او یارادیجیلیغی چوخ واخت اؤزومه یازیردیم. ائوه گئده- گئده  یولدا اؤزومه قولاق آسیردیم و گؤروردوم بورادا یاخشی بیر شئی وار. اؤزومدن اؤیرنمه­یه باشلاییردیم. توی­خانادا بیر طرفدن خالقین سئوگی­سی چوخ گؤزلدیر، رغبت قازانیرسان، آما بیر طرفدن ده خالقین سئوگی­سیندن صنعت­کارا اذیت­لر گلیر. چونکو دئییرلر صنعت­کار گرک رادیو-ضبط کیمی اولا، دویمه­نی باسان کیمی اوخومالیدیر. خالق سئوگی­سینی بئله بیلدیریر. گون اولوب آخشام چاغی ساعات 6-5 دان، سحر 7-6-یه قدر منی ساخلاییب­لار. بو سئوگیدیرمی!؟ یوخ، بو سئوگی اولمادی. اونا گؤره ده من ایستر- ایسته­مز بو اذیت­لره گؤره و عصب­لریم پوزولدوغونا گؤره بیر آز اوزاقلاشدیم. آما او بؤیوک بیر مکتب­دیر. نئجه­کی بیزیم او قدیم خواننده­لریمیز،  اوستادلار و عالیم­لر هامیسی او توی خانانین سوزگج­یندن کئچمیش­لر. چوخ شوکر ائدیرم منده او زاماندا اولموشام. اولماسایدیم خالق گؤزونده ایندی بیر یارادیجی صنعتچی کیمی تانینمازدیم .     

 

- ایپک یولو موسیقی پروژه­سینه هاچان و کیمین اؤنری­سی ایله قوشولدوز؟

فیرنگیز علیزاده"درویش" آدلی اثر یازمیشدیر. بو اثر نسیمی­نین غلیظ " من کی درویشم، پادیشاهم... " شعرینه بسته­لنمیشدیر.بو اثری او ایپک یولو آنسامبول رهبری یویومایا تقدیم ائله میشدیر و اونلارین دا خوشونا گلمیشدی. بیر نئچه ایل درویش اثرینی ایشله­دیک. اوندان سونرا بیزیم شخصی موسیقی­میز اونلارین خوشونا گلدییینه گؤره بیزله شخصی ایشله­مه­یه باشلادیلار. سونرا تار ، کامانچا ، توتک  چالغی­ آلت­لری ایله بیزی سولو کنسرت­لره دعوت ائتدیلر، سوندا بیز "لیلی و مجنون" اثری­نین قیسا فورماسینی فرقانه خانیم­لا بیرگه یارادیب اونلارلا آمریکادا، هولاندادا و باشقا اؤلکه­لرده چوخلو کنسرت­لر وئرمیشیک. چیخیشیمیز قیسا فورمادا 45 دقیقه­لیک بیر چیخیش ایدی. اوتوراق یئرده " لیلی مجنون"و ایفا ائتدیک . چوخ خوشلارینا گلمیشدی.

-سیز اوچون اوزئییر حاجی­بَی­لی کیمدیر؟

استغفرآللاه­، من هئچ واخت او بویدا آداملارا اونو دئیه بیلمرم کی، فیلانکس منیم اوچون کیمدیر. او هئچ یئرینه دوشمز . آنجاق بونو بیلیرم کی، بیزیم موسیقی­میزین دونیادا سس­لنمه­سینه، دونیاوی موسیقی اولماسیندا اوزئییر بَی­ین بؤیوک رولو وار. یعنی ائله­بیل کی، بیزیم موسیقی­نین اوزونو بوتون دونیایا آچدی. اونا گؤره ده اوندان سونرا گلن بسته کارلار او سبک­ده گؤزل وبؤیوک اثرلر یاراتدیلار. او ایلک اولاراق بو یولو آذربایجان موسیقی­سی اوزونه آچدی. یعنی بیرینجی دؤنه او رولو اوزئییر بی ایفا ائله­دی. هم خالق موسیقی­سینه، هم بو دونیاوی بسته­کارلار موسیقی­سینه چوخ تکان وئریلدی، اوپرالار یازیلدی. بیر یاندان ایسه دونیاوی اینسان، بشری دوشونجه­لی اینسان، ائل اوباسی­نین قدرینی بیلن اینسان، گؤزل اینسان و بؤیوک بیر موسیقیچی­دیر. تانری روحونو شاد ائله­سین. 

 

-ایراندا کنسرت ایشلرینیزی کیم و نئجه قورور؟ یاخین زامانلاردا ایران کنسرت­لرینیزی گؤزله­مک اولارمی؟

من ایرانا بیرینجی دؤنه اینقیلابین ایل دؤنومو ایله باغلی 1992 نجی ایلده تهرانا گلمیشدیم. تهراندا ایکن منه زنگ ائدیب دئدیلر کی، سنه آذربایجاندا خالق آرتیستی آدینی وئرمیش­لر. ایلک گلیشیمدن سونرا بیزیم کنسرت­لری آذربایجاندا چوخ سئویلن خسرو سرتیپی جنابلاری قورور. خسرو بَی­ین ایراندا ، آذربایجان موسیقی­سی­نین تبلیغینده چوخ رولو وار. بیزی ده داها یاخیندان و داها چوخ تاماشاچیلار ایله گؤروشدورن خسرو بَی اولوب. دئمک اولار ایرانین هر یئرینی قاریش- قاریش گزمیشیک. چوخ محبتلی اینسانلار، موسیقی سئورلرله، موسیقیچی­لرله گؤروشموشوک. بورا آرتیق بیزیم اؤز ائویمیز کیمی ساییلیر. اینشاللاه بو یاخینلاردادا کنسرته فیکریمیز وار. آللاه قویسا اؤزوموزو بیرآز نیظاما گتیرک. انشاللاه سس­یمیزی، گوجوموزو بیر یئره توپلاییب یاخشی، گؤزل تور ائدک. 

 

-قوروپونوزداکی چالغیچی­لاردان سیزی یاخشی باشا­دوشمه­یی ایسته­ییرسینیز، یوخسا چالغیچی­لاردا یارادیجیلیق­لارینی گؤسترمه­لی­دیرلر؟

یوخ، او ایکی طرفلی اولمالیدیر. هم باشا دوشمه­لیدیر، هم ده یارادیجیلیق ائتمه­لیدیر. من چوخ موسیقیچی­لرله اوتوروب دورموشام. هم یارادیجی، هم ده باشا دوشمک بیر آز چتیناولور. یعنی بو موسیقیچی­دیر، آما موسیقیچی­دن سونرا دا بیزیم اینسان­لیغیمیز اورتالیغا گلیر. اینسان تاماح­لاری اورتالیغا گلیر. من میللی و چوخ گؤزل بیر موسیقیچی­لرله ایشله­میشم. یاشلی­لاردان توتموش ایندیکی­لرینه قدر. ایندی جاوان­لارلا چالیب اوخویوروق. اومود ائدیریک انشاللاه اونلار دا یاواش- یاواش او حالا گلرلر. آما یئنه ده بیز، باشقا موسیقیچی­لر اولسا دئییشریک. یعنی بو تایلی موسیقیچی­لر، او تایلی موسیقیچی­لرین هامیسینی قاریشدیریب یئنی بیر موسیقی ایفا ائدک. بیز ده سونرا، صاباح ائدیریک. گونو- گونه ساتماق بیزیم قانیمیزدا وار. گونو- گونه ساتیریق . اینشاللاه  یقین بیز ده اوتوروب یاخشی- یاخشی فیکیرلشریک.

-عالیم بَی، سیز شعر سئچیم­ینده نه­یی اساس توتورسوز؟

من بیرینجی اوستادلاریمین شعرلرینی اوخویورام. چونکو آرتیق اونلار سئچیلیب، آما توی­لارا گئدن واختلاریمدا چوخ غزل­لر ورقله­ییب تاپمیشام. اونلاریدا ایندی آزربایجاندا جاوان، یئنی­یئتمه نسیل اوخویور. هم وطنه عایید، هم توی­خانایا عایید، هم مجلیسه عایید، هم ده من سئچدیییم دَیَرلی شعرلر- سؤزلر اوخونور.اونا گؤره یئنه من ائله خسرو سرتیپی­نین اؤزوندن و باشقالاریندان ایسته­ییرم یئنی و اوخومادیغیم شعرلر، غزل­لر، خالق موسیقی­سی و بسته­کار موسیقی­سینی آرتیرام. بیر آز دا منیم یادداشیم­دا پروبلئم وار. او قدر ده گؤزل یادداشیم یوخدور. یوخسا گؤزل یادداشیم اولسایدی، بلکه من داستانلار قوشموشدوم. یئنه آللاها شوکورکی، بیر بو بئله بس­دیر. چون منه موسیقی باخیمیندان ایمپئرزاسیا(بداهتا اوخوماق) قیسمت اولوب.  یادداشیمین ضعیف اولدوغونا گؤره شعری اؤیرنمک اوچون مجبورا چوخ مطالعه ائدیریم. یادا شعری باشا دوشن آداملار دا منه چوخ دئییبلر کی، بو شعری اوخوسان یاخشی اولار.  من ده باخیب گؤرموشم دوز گلیر، اؤیرنمیشم. یادا بیر جاوان خواننده یاخشی ماراقلی شعر اوخویاندا باخیب اؤیرنمیشم.

-عالیم بَی، دونیا گونو- گوندن ماشین­لاشیر. بو آرادا موغام دا ماشین­لاشان اینسان یاشامی ایله اویغونلاشمالیدیرمی، یوخسا موغامی بو ماشین­لاشمادان قورومالیییق؟

یوخ، قوروماق بیزیم الیمیزده دئییل. بیز او موغامی قورویا بیلمریک . بیز او موغامی قوروماق اوچون آنجاق گؤزل ایفاچیلاری رادیودا، تئلویزیادا و گؤزل شکیلده تقدیم ائتمه­لیییک. جاوانلارا، یئنی نسیله و اونا قولاق آسانلارا گؤزل صنعت تقدیم اولونمالیدیر. آنجاق بو یوللا موغامی قوروماق اولار. اونو توپ- توفنگ ایله هئچ جور قوروماق اولماز. او مومکون دئییل، آنجاق اونو گؤزل تبلیغات ایله سئودیره بیلریک. مثلا، من- البته چوخ منم منم اولماسین - بیر غزل اوخوموشام "منیم­له بو فلکین بیلمم ایدیعاسی نه­دیر" . سونرالار خیاباندا گؤردوم بیر بالاجا اوشاق 10-9 یاشیندا بو غزلی آرخامجا اوخویور. بالاجا اوشاق ایدی، آما غزل اوخویوردو. چوخ سئویندیم. اونو اوخویاندا من بئله فیکیرلشمه­میشدیم کی، بو نه ایسه بئله سئویله­جک. بیر دفعه ده بیر گلین گلدی کی، من بو موسیقی ایله تویا گئدیرم. یعنی قاپینی آچسینلار من بو موسیقی ایله بَی- گلین­ین اوتوردوغو یئرده گئدیب اوتوروم. دئدیم اولماز کی، بو غزل شیکایت ائدیر، آه ناله دیر، بو تویا اویغون دئییل. دئدی، من بیلمرم هر نه دئییرسیز دئیین، من بو موسیقی ایله اوتورمالییام. بئله اینسان­لار دا وار. او اینسانین ایچ­دونیاسینا باغلی­دیر. بیز موسیقی­نی گؤزل ایفاچیلار طرفیندن چوخ اینکیشاف ائتدیرمه­لی­ییک. بئله ائتدیکده رادیودا، تئلویزیادا، کنسرت­لرده­کی جاوانلار ، یئنی نسیل­لر اونو سئوه بیلرلر.   

-سیزجه، جاوانلارین، دونیانین یئنی ایستک­لرینه موغام نه جاواب وئره­جک؟

 منه ائله گلیر، او دا فاییزلادیر(درصدله). همیشه گؤزل، درین بیر صنعتین تاماشاچی­سی ائله 10-5 فاییز اولار. دونیادا دا بئله اولموش، بئله ده اولاجاق. بیر آز آرتیریلیب اَکسیلده بیلر. آنجاق بو معنویات اینسانا وئریلیب . روحون قیداسینی هره بیر طرفده توتوب قیدالانمیشدیر. اینشاللاه یاخشی اولاجاق .

-عالیم بَی، موغامدا یاراتدیغینیز یئنی­لیک­لر آردیندان سربست شعر یا یئنی غزل اوخوماغی سیزدن اومماق اولارمی؟

 سربست شعرلرده گؤزل بیر مضمون اولسا و یارادیجی اونو گؤروب اونون قلبینه دوشسه عکسینه او موسیقی­نین فورماسی پیس فورمادا دئییل، یاخشی شکیلده دئییشه­جک.من ائله بوتون ایش­لریمی صاباحا ساخلاییرام. دوغرودان دا یاخشی شعر، غزل، یئنی فورمادا یازیلمیش اولاندا یا اونو مطالعه ائدنده هوس­لنیرم، بئله دوشونورم کی گؤزل بیر موسیقی ائله موغام­دا دا اوخوماق اولار و تصنیف­ده ده آلینار. خالق ماهنی­سی دا آلینار . اونا گؤره ده اومماق لازیم دیر و ائله من اؤزوم ده اؤزومدن اومورام. اؤزومده جان آتیرام کی، اوتوروم بئله ایش­لرله یارادیجیلیقلا مشغول اولوم. اونون نمونه­سی من موغام دونیاسیندا ایلک اولاراق بایاتی شیراز موغامین­دا میرزاعلی­اکبر صابیرین بحر طویل­ده اولان شعرینیاوخودوم و یا "داش قلبی­لی اینسانلاری نیلیردین ایلاهی... " غزل اوچون او یئمزدی ، آما موغامین ائله بیر یئری وار کی، دوغروداندا بیر هیجان چکمک، عشقه گلمک مقامی­دیر. یعنی اورادا اؤزو اوخویور. ایفاچیدان آسیلی دئییل. بیر ده یازانین دا شعری فورمادا یازماسیندان آسیلی­دیر. 

- موغامی یئنی فورمادا اوخوماغینیز، دینی باخیشینیزدانمی؟ فلسفی باخیشینیزدانمی؟ یا دونیا دَییشیم­لری ایله باغلی­می؟

بیلیرسیز، اینسان یا او یارادیجی صیرف بیر مقصدی اولسا و گؤرونن بیر شئیی ایله چالیشسا او فلسفی و دونیاوی اولا بیلمز . او گؤرونمه­ین بیر شئی اوچون جان آتیر، اَل چاتماز و عؤمور بویو گؤرمه­یه­جه­یی بیر ایشه جان آتمالیدیر. اوندادیر کی او فلسفه­لشیر، صوفی­لشیر و ایلاهی­لشیر. من او واخت­لار عشق ایله اوخویاندا، عبادتچی دئییلدیم. البته بیز ائله یاراناندان، ائوده اؤز یارادان آللاهیمیزی همیشه دیلیمیزده دئییردیک. بیر ده او اینسانین ایچینده یارانیر.بوتون یارانیش­لاردا اولدوغو کیمی اینسان­لارداکی آللاه عشقی، محبتی وار. باخیرکی اونو نئجه اؤز ایچینده آشیلاییر. اونو گؤزل­لشدیره ده بیلرسن.  ایراق اولسون گئدیب مین دنه  آدام اؤلدوره ده بیلرسن. یعنی بونلار اینسانین اؤز تربیه­سیندن، اؤزونه یاناشماغیندان چوخ آسیلی­دیر­. ایندی آللاه ائله­ییب کی، بیز بیر آز یاخشی یاناشمیشیق و یا آللاه گئت- گئده بیزیم بصیرت گؤزوموزو آچیب. بوندان ایره لی گلیر. دونیایا بیر آچیق گؤزله، بیر دونیاوی گؤزله باخیرسان. دونیاوی گؤزونن باخدیقدا یارادیجیلیق بؤیویه بیلر. یوخسا من اؤز ائویمده قالیم، اؤز ائویمین دووارینی چکیم، اوندا هئچ قونشونودا تانییا بیلمرم. اونا گؤره یارادیجی آداملار یاخشی بیر معنادا دلی اولمالیدیرلار. دلی اولماییب، قانونا رعایت ائتسه­لر داها یارادا بیلمزلر. آرتیق نه ائتسه ­ده او یارادا بیلمز. یارادیجی انسان گرک گئتسین بیر داغا، بیر قارانلیق یئرده اولسون، جاماعات او یانا گئتسه، او بو یانا گئتسین. چونکو او یارادیجی اینساندان آسیلی دئییل. او اؤزو ایستر- ایستمز حیات اونو نیظاما گتیریر. نئجه کی بیزیم بؤیوک داهی شاعیرلریمیز و یارادیجیلار بئله ائدیب.

 

-عالیم بَی، بورالی موسیقی­چیلردن کیملری تانیییرسیز؟ بو تای آشیق، موغام موسیقی­سینی نئجه گؤرورسوز؟

آد چکمک منده یوخدور. نه­یه گؤره­؟چونکو یادداشیم ائله یاخشی دئییل.آنجاق اونو بیلیرم کی، بو تای دا، هامیمیزین اولان آذربایجان موسیقی­­سی­نین حؤرمتی چوخدور. داها چوخ حؤرمت قویورلار. بوردا دا یارادیجی آدام­لار وار. بو ایشی شرف­لندیرن اینسان­لار وار. هم موغامدا، هم ده آشیق موسیقی­سینده. اونا گؤره من هئچ بونلاری آییرمیرام. اؤزلری­نین اؤز نفس لری، اؤز گؤزللیک­لری، اؤز ایستی­لیک­لری وار. من بَیه­نیرم و هر بیری ایله ده اوتوراندا اونلاردان بیر شئی اؤیرنمک ایسته­ییرم. اونلار ایله اوتوردوغومدا شرف دویورام. اینشاللاه، آخیرین دا گؤرورم کی، چوخ دا گؤزل اولاجاق.

-عالیم معلیم ، بوراداکی دینله­ییجی­لرینیزه نه دئمک ایستردینیز؟

بو تای دینله­ییجی­لرینه دئییرم کی،  اؤز- اؤزرلرینه قویورام. اؤزلری معنوی جهتدن صنعت یارادان­لاری آختاریب، تاپیپ، اونلاری دینله­سینلر. او یارادیجی ایله تماس­دا و دوست اولسون­لار. اونلاری همیشه آختارسینلار. جان ساغلیغی آرزولاییرام.

-و سوندا ساری گلین درگی­سی­نه سؤزونوز...

نه ایش­دیرسه خئییرلی اولسون. مدنیت یولوندا، اوزرینده نه اولسا انشاللاه خئییرلی اولار. آللاه سیزی سالامات ائله­سین.سیزین کیمی جاوانلار معنوی جهتدن یئتیشسین و خالقیمیزا خیدمت ائله­سین. سیزدن ده چوخ- چوخ تشکور.

 

قایناق: ساری گلین درگیسی نین "شرقین سسی" اؤزل ساییسی